Phân biệt thắng lưỡi bình thường và thắng lưỡi bất thường là việc rất quan trọng, đặc biệt với trẻ sơ sinh, trẻ đang tập nói hoặc người lớn có khó khăn khi phát âm. Nhiều phụ huynh chỉ nhìn thấy dưới lưỡi của con có một dải mô mỏng đã lo lắng đó là dính thắng lưỡi. Tuy nhiên, ai cũng có thắng lưỡi. Vấn đề không nằm ở việc có hay không có thắng lưỡi, mà là thắng lưỡi đó có quá ngắn, quá dày, bám bất thường và gây hạn chế vận động lưỡi hay không.
Thắng lưỡi bình thường là gì?
Thắng lưỡi bình thường là dải mô nằm dưới lưỡi, giúp kết nối lưỡi với sàn miệng nhưng không cản trở nhiều đến vận động của lưỡi. Khi thắng lưỡi bình thường, trẻ có thể thè lưỡi ra ngoài, nâng lưỡi lên, đưa lưỡi sang hai bên, bú hoặc ăn uống thuận lợi. Ở trẻ lớn và người lớn, lưỡi có thể thực hiện các động tác cần thiết cho phát âm, nhai, nuốt và vệ sinh khoang miệng.
Ở trẻ sơ sinh, thắng lưỡi bình thường thường không làm bé bú khó. Bé có thể ngậm bắt vú tốt, bú hiệu quả, tăng cân phù hợp và mẹ không đau núm vú kéo dài do bé ngậm sai. Ở trẻ lớn, thắng lưỡi bình thường không làm đầu lưỡi bị kéo lõm rõ khi thè ra và không làm trẻ khó phát âm chỉ vì lưỡi không nâng lên được.
Thắng lưỡi bất thường là gì?
Thắng lưỡi bất thường thường được gọi là dính thắng lưỡi hoặc ngắn thắng lưỡi. Đây là tình trạng dải mô dưới lưỡi quá ngắn, quá căng, quá dày hoặc bám quá gần đầu lưỡi, khiến lưỡi bị hạn chế vận động. Khi trẻ cố thè lưỡi, đầu lưỡi có thể bị kéo lõm thành hình trái tim. Trẻ có thể không đưa lưỡi qua môi dưới, không nâng lưỡi lên vòm miệng hoặc khó đưa lưỡi sang hai bên.
Không chỉ nhìn hình dạng, cần đánh giá chức năng. Một thắng lưỡi nhìn hơi ngắn nhưng không ảnh hưởng bú, ăn, nói thì có thể chưa cần can thiệp. Ngược lại, một thắng lưỡi gây bú khó, ăn khó, nói khó hoặc hạn chế vận động rõ thì cần được bác sĩ kiểm tra. Cha mẹ có thể đọc thêm bài điều trị dính thắng lưỡi ở trẻ em tại Quy Nhơn để biết thêm các dấu hiệu thường gặp.
Cách nhận biết thắng lưỡi bình thường ở trẻ
Trẻ có thắng lưỡi bình thường thường bú mẹ hoặc bú bình hiệu quả, không mất quá nhiều thời gian cho mỗi cữ bú, tăng cân phù hợp và không làm mẹ đau nhiều khi bú. Khi trẻ khóc hoặc thè lưỡi, đầu lưỡi không bị kéo lõm rõ. Lưỡi có thể cử động linh hoạt trong khoang miệng.
Khi lớn hơn, trẻ có thể liếm môi, đưa lưỡi ra trước, nâng lưỡi lên trên, đảo thức ăn trong miệng và phát âm phát triển theo tuổi. Nếu trẻ nói chưa rõ ở một số giai đoạn nhưng lưỡi vẫn vận động tốt, nguyên nhân có thể không liên quan đến thắng lưỡi. Lúc này, cha mẹ nên theo dõi thêm hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ nếu lo lắng.
Dấu hiệu gợi ý thắng lưỡi bất thường
Dấu hiệu thường gặp ở trẻ sơ sinh là bú khó, ngậm bắt vú kém, bú lâu nhưng không đủ no, hay nhả vú, tăng cân chậm hoặc mẹ đau núm vú kéo dài khi cho bú. Khi quan sát miệng, có thể thấy dây thắng lưỡi ngắn, căng, bám gần đầu lưỡi hoặc đầu lưỡi hình trái tim khi trẻ khóc.
Ở trẻ lớn, dấu hiệu có thể là khó thè lưỡi qua môi, khó liếm môi trên, khó nâng lưỡi lên vòm miệng, khó phát âm một số âm cần đầu lưỡi, ăn uống bất tiện hoặc khó đảo thức ăn. Nếu trẻ nói ngọng kéo dài kèm hạn chế vận động lưỡi rõ, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám. Thông tin liên quan có thể xem thêm tại bài dính thắng lưỡi ảnh hưởng đến phát âm của trẻ.
Có thể tự kiểm tra thắng lưỡi tại nhà không?
Cha mẹ có thể quan sát một số dấu hiệu ban đầu tại nhà, nhưng không nên tự chẩn đoán hoàn toàn. Việc nhìn dưới lưỡi đôi khi gây nhầm lẫn vì mỗi trẻ có cấu trúc miệng khác nhau. Một số trẻ có dây thắng lưỡi dễ nhìn thấy nhưng vẫn vận động tốt. Một số trẻ có biểu hiện bú khó hoặc nói khó nhưng nguyên nhân lại không phải do thắng lưỡi.
Nếu muốn quan sát, cha mẹ có thể xem trẻ có thè lưỡi qua môi dưới được không, đầu lưỡi có bị lõm hình trái tim không, trẻ có nâng lưỡi lên được không, bú hoặc ăn có khó không, phát âm có bị ảnh hưởng không. Nếu có nhiều dấu hiệu bất thường, nên đưa trẻ đi khám thay vì tự kéo lưỡi, tự massage mạnh hoặc nghe theo các mẹo truyền miệng.
Khi nào cần can thiệp thắng lưỡi?
Can thiệp thắng lưỡi thường được cân nhắc khi dính thắng lưỡi gây ảnh hưởng chức năng rõ ràng. Với trẻ sơ sinh, đó có thể là bú khó, tăng cân chậm hoặc mẹ đau nhiều khi cho bú do bé ngậm không hiệu quả. Với trẻ lớn, đó có thể là khó ăn, khó phát âm, hạn chế vận động lưỡi rõ hoặc ảnh hưởng giao tiếp. Với người lớn, can thiệp có thể được cân nhắc khi dính thắng lưỡi gây bất tiện trong phát âm, ăn uống, vệ sinh răng miệng hoặc chất lượng sống.
Nếu thắng lưỡi không gây vấn đề, bác sĩ có thể khuyên theo dõi thay vì can thiệp ngay. Đây là lý do cha mẹ không nên quyết định chỉ dựa vào hình ảnh trên mạng. Khám trực tiếp giúp đánh giá cả hình dạng lẫn chức năng của lưỡi.
Khám thắng lưỡi tại Hà Thanh Medic
Khi khám thắng lưỡi, bác sĩ sẽ kiểm tra vị trí bám, độ dài, độ dày, độ căng của thắng lưỡi và khả năng vận động của lưỡi. Với trẻ nhỏ, bác sĩ cũng hỏi thêm về bú, ăn, tăng cân, phát âm và các khó khăn trong sinh hoạt. Từ đó, bác sĩ tư vấn nên theo dõi, tập luyện, hỗ trợ phát âm hay can thiệp nếu cần.
Phụ huynh tại Quy Nhơn có thể tìm hiểu thêm về các dịch vụ liên quan tại Hà Thanh Medic hoặc đọc thêm các bài viết trong chuyên mục Tin tức sức khỏe để có thêm kiến thức trước khi đưa trẻ đi khám.
Kết luận
Thắng lưỡi bình thường là dải mô dưới lưỡi không gây hạn chế đáng kể đến bú, ăn, nói và vận động lưỡi. Thắng lưỡi bất thường là khi dải mô này quá ngắn, quá căng, quá dày hoặc bám bất thường, làm lưỡi khó thè ra, khó nâng lên, khó phát âm hoặc ảnh hưởng ăn uống. Muốn phân biệt chính xác, không nên chỉ nhìn hình dạng mà cần đánh giá chức năng thực tế. Nếu trẻ có dấu hiệu bú khó, nói khó, ăn khó hoặc lưỡi vận động hạn chế, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn đúng thời điểm.
